De archiefkast van John Malkovich. Gisteren was er een programma op waarbij John Malkovich werd geïnterviewd. Een aantal filmstudenten kregen de kans om hem wat vragen te stellen. Ik heb een paar films gezien met hem en het leek me wel een interessante vent. Gisteren bleek dat nog te kloppen ook!

Hij was bij het programma om te vertellen over een Nederlandse speelfilm waarbij hij de voice-over deed. De film ging over verveling. Hij zei dat hij één van de saaiste en meest monotone stemmen had die er op de wereld waren, dus hij was perfect voor de rol. Het gesprek kabbelde een beetje voort en het leek alsof hij voortdurend naar woorden zocht om zich goed uit te drukken. Een kwaal waar ik ook nog weleens last van heb, als ik iets probeer te zeggen op een manier die voor iedereen duidelijk moet zijn.

Een student vroeg hem: “Meneer Malkovich, het lijkt wel alsof u uw woorden heel nauwkeurig uitzoekt, bijna als een politicus. Waarom doet u dat?” 

Het ligt natuurlijk voor de hand waarom hij dat doet. Maar in plaats van eromheen te draaien gaf hij een duidelijk antwoord. Hij vertelde dat hij het deed omdat alles wat hij zei gebruikt kon worden voor een ander doeleinde. Zodra hij zich zou verspreken, of iets zou zeggen dat een dubbele betekenis zou kunnen hebben, zou het worden gebruikt en verdraaid door iemand anders. Daarom ging hij als het ware door een archiefkast in zijn hoofd, zoekend naar de juiste woorden om te zeggen wat hij daadwerkelijk bedoelde. Een politicus doet het omdat hij een wezel is, maar publieke figuren moeten het doen om niet voortdurend verkeerd geciteerd te worden.

Let voor de lol eens een dag op wat mensen echt zeggen. Tel eens hoe vaak mensen zeggen: “ja, je weet wel wat ik bedoel” als ze iets zeggen dat ze totaal niet bedoelen. Kijk hoe vaak iemand een verkeerd woord op een verkeerde plaats gebruikt. Als je erop gaat letten ga je vanzelf meer op je eigen woorden letten, met als gevolg dat je jezelf veel duidelijk uitdrukt.

Ik schrijf een berg materiaal in een maand en dat doet iets met je vocabulaire. Je archiefkast met woorden wordt er een stuk groter door en je wordt ook gevoeliger voor bepaalde standaard versprekingen die mensen doen (zoals ‘heel uniek’). Als je erop let dan gaan de versprekingen vanzelf wel de kluis in, totdat ze vanzelf verdwijnen. Daarnaast ga je merken dat hoe meer je met taal bezig bent, hoe meer leuke voorbeelden je tegenkomt. Op dit blog schreef ik al eerder over de zin: “Net zoveel uithoudingsvermogen als pudding in een magnetron”. Is dat geen geweldige zin om iets of iemand te omschrijven die jij kent? Zou je die niet in je mentale archiefkast moeten stoppen, in plaats van je mentale kluis? 

Met de achteruitgang van boeken en opkomst van chatten, SMS, Twitter etc. is het duidelijk te merken dat het taalniveau achteruit gaat. De archiefkasten van de meeste mensen zijn tegenwoordig niet meer zo groot. De woordenschat van de gemiddelde puber past in een schoenendoos, daar heb je geen archiefkast voor nodig.

Dus, als het al een tijdje terug is dat je jouw laatste boek hebt gelezen, koop er morgen eentje. Of ga naar de bibliotheek en lees. Lezen is voor je hersenen wat hardlopen is voor je lichaam.

Arno

P.S. Nee, een stripboek telt niet.